In 1774 schreef Johann Wolfgang Goethe in enkele weken de roman die hem de roem en zijn hoofdpersoon het eeuwige leven zou bezorgen: Die Leiden des jungen Werthers. Een jaar later vestigde Goethe zich in Weimar waar hij in staatsdienst van het hertogdom Sachsen-Weimar-Eusenach trad. Dit was het begin van een glansrijke carrière: 1779 Geheimrad, in 1782 in de adelstand verheven, in 1804 Werkelijk Geheimraad met de titel excelentie en in 1815 staatsminister.
Link:
German Poet - J.W. Goethe
1774 Die Leiden des jungen Werthers verschijnt anoniem. Het wordt als zedeloos beschouwd en als een aanmoediging tot het plegen van zelfmoord.
1776 In Denemarken wordt de Werther door de strenge protestantse censuur verboden. Het verbod zal tot 1850 van kracht blijven.
1806 Een besluit van keizer Franz I van Oostenrijk verbiedt alle liefdesromans, zonder uitzondering, maar in het bijzonder de Werther.
1808 De staat Pruisen staat de opvoering van Faust (eerste deel) in Berlijn alleen toe indien bepaalde staatsgevaarlijke gedeelten waarin sprake is van 'vrijheid' geschrapt worden.
1935 Götz von Berlichingen mit der eisernen Hand verschijnt in exil.
1938 Een herdruk van Götz verschijnt in exil, alsmede Faust (1808-1832)
1939 Franco laat uit alle openbare bibliotheken in Spanje werk van 'zulke ontaarde schrijvers' als Goethe verwijderen. Ook publikatie en invoer van hun werk worden verboden. Er wordt een lijst van niet gewenste schrijvers opgesteld waarop naast Goethe ook Schiller, Lessing, Stendhal, Balzac, Zola en Hemingway voorkomen.
Het succes van de Werther, die roman over een verliefde dweper, die zichzelf aan flarden schiet omdat zijn beminde object reeds is uitbesteed, was onvergelijkelijk. Over heel Europa raasde een zelfmoord - epidemie, de grote mode werd de Werther-mode: een blauwe rokjas met een geel vest en een gele broek. Geëxalteerde jongemannen gingen in deze kledij aan een tafel zitten, waarop pistolen lagen, zoals in de roman, en schoten zich door het hoofd met de deur wijd open, zodat iedereen het kon zien. Zieleherders en veldpredikanten schuimbekten, omdat zij er een apologie van de zelfmoord in zagen, over zoveel zedeloosheid.
Gerrit Komrij, Vrij Nederland, 1975
Van mijn Werther verscheen zeer spoedig een Italiaanse vertaling in Milaan. Maar van de gehele oplage was in korte tijd zelfs geen enkel exemplaar meer te zien. De Bisschop was er achter gekomen en had de hele uitgave door de geestelijken in de gemeenten op laten kopen. Het deed mij geen verdriet, ik verheugde mij veeleer over de wijze man, die terstond inzag dat de Werther voor de katholieken een slecht boek was en ik moest hem prijzen dat hij dadelijk naar de zekerste middelen had gegrepen om het heel in stilte weer uit de wereld te helpen.
Goethe tegen Peter Eckermann, 1876
Ik heb je vader een briefje geschreven waarin ik hem vraag mijn lijk te beschermen. Op het kerkhof staan achterin de hoek naar het veld toe twee lindebomen; daar wil ik liggen. Hij kan en zal dat doen voor zijn vriend. Vraag jij het hem ook. Ik wil niet van vrome christenen vergen dat ze hun lichamen naast een arme stakker te ruste leggen. Och, ik wilde dat jullie me langs de weg begroeven of in het eenzame dal, zodat priester en leviet bij mijn steen een kruis slaan in het langsgaan en de Samaritaan een traan vergiet.
Hier, Lotte! Ik huiver niet terug voor de ijzige kelk waaruit ik de roes van de dood zal drinken! Jij hebt hem me aangereikt, en ik versaag niet. Het is voorbij, voorbij! En daarmee zijn alle wensen en verwachtingen van mijn leven vervuld! Om zo koud, zo star aan de bronzen poort van de dood te kloppen.
Mocht ik toch zo gelukkig zijn geweest om voor jou te sterven, Lotte, om me voor jou op te offeren! Ik zou vol goede moed, vol vreugde sterven als ik jou weer vrede en geluk in je leven kon geven. Maar het is helaas maar aan enkele nobele geesten gegeven hun bloed voor hun dierbaren te vergieten en door hun dood hun vrienden een nieuw, honderdvoudig rijker leven in te blazen.
Ze zijn geladen - Het slaat twaalf uur! Zo zij het dan! - Lotte! Lotte, vaarwel, vaarwel! -